Sjaak van der Tak adviseert GroenLinks, D66, VVD en WIJ.

Donderdagavond 5 april heeft verkenner Sjaak van der Tak in een openbare bijeenkomst een toelichting gegeven op zijn verslag van de verkennende fase in de coalitievorming. Hij adviseert voor het verdere en de volgende fase van programmatische onderhandelingen en de formatie, de fractie van GroenLinks de leiding te geven om de andere partijen D66, VVD en WIJ. uit te nodigen

Voor een verbindend, duurzaam en stabiel  bestuur in Rijswijk

Verslag en advies van de verkenner Sjaak van der Tak m.b.t. coalitie en vorming college van gemeente Rijswijk 2018 – 2022

Opdracht

Alle lijstrekkers hebben op 24 maart 2018 in onderling overleg besloten ondergetekende te vragen om als verkenner te starten met de volgende  opdracht.

“Te onderzoeken welke programmatische mogelijkheden er zijn om te komen tot de vorming van een toekomstbestendig college.”

Vervolgens is in deze fase voortvarend  gestart met verkennende en afzonderlijke gesprekken met de 10 gekozen fracties.

Als  verkenner heb ik  in de eerste gespreksronde alle afzonderlijke fracties vragen ter bespreking voorgelegd.  Op grond daarvan zal er een uitspraak komen over de hoofdrichting, met welke partijen een stabiele coalitie gevormd kan worden die kan rekenen op ruime steun in de raad. Vervolgens komt er een tweede gesprek met deze gegadigde partijen.  Het verslag van de eerste ronde is voor woensdag 4 april 2018 “een op een” teruggelegd bij de opdrachtgevers. Indien gewenst kunnen deze op een nader te bepalen moment besproken worden. 

Als  leidraad van de gesprekken gold dat deze gevoerd werden aan de hand van 3 vragen.

De vragen luidden als volgt:

  1. Hoe beoordeelt u  de verkiezingsuitslag?
  2. Welke programmatische overeenkomsten (en sterk uiteenlopende verschillen) worden geconstateerd in de verkiezingsprogramma’s?
  3. Welke mogelijkheden worden gezien voor de vorming van een coalitie en de samenstelling van een nieuw college?

Terugblik verkiezingen

Om te beginnen een korte terugblik op het verloop van de gemeenteraadsverkiezingen 2018. Om de opkomst te bevorderen zijn er vanuit de gemeente meerdere activiteiten ontplooid. Uit de gesprekken kwam het algemene beeld naar voren dat de diverse partijen de inzet in de campagne kenmerkte als  stevig.  Over het algemeen en in het geheel genomen werd het ook als  ‘waardig’ bestempeld. Slechts een enkele keer werd  een dissonant  geluid gehoord.  Voor de kiezer was er een ruime keus te maken  in standpunten van partijen; twaalf partijen hadden zich aangemeld.

 Zoals bekend  is op de avond van de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezing 2018 verzocht om een hertelling van de voorlopige uitslag. Dit naar aanleiding van een signaal van onregelmatigheden op één van de stembureaus. Op 22 maart besloot het centrale stembureau tot een hertelling van alle uitgebrachte stemmen. Op maandag 26 maart 2018 werd de hertelling gehouden en de definitieve uitslag volgde op dinsdag 27 maart 2018. Na de hertelling is een verschil van 19 stemmen geconstateerd ten opzichte van de telling van  woensdag 21 maart 2018.

De hertelling heeft geleid tot een aanpassing van de zetelverdeling. De definitieve uitslag  luidde als volgt:

Definitieve zetelverdeling

Partij

Zetels '18

Zetels '14

Gemeentebelangen Rijswijk

2

5

Beter voor Rijswijk

5

5

D66

4

4

VVD

4

3

CDA

3

3

PvdA

2

3

Onafhankelijk Rijswijk

1

2

GroenLinks

5

2

LP

0

0

Rijswijks Belang

2

0

PSCC

0

0

Wij

3

0

SP (niet mee gedaan

De stemverhouding  vergeleken met 2014 was als volgt:

Definitief aantal stemmen

Partij

Stemmen '18

Stemmen '14

Gemeentebelangen Rijswijk

1691

3335

Beter voor Rijswijk

3337

3282

D66

2307

2355

VVD

2476

2280

CDA

1883

2008

PvdA

1338

1931

Onafhankelijk Rijswijk

1106

1881

GroenLinks

3218

1497

LP

344

0

Rijswijks Belang

1204

0

PSCC

44

0

Wij

2302

0

De gesprekken  “Feiten en sfeerimpressies”

Aan de gesprekken hebben de vertegenwoordigers van  iedere fractie ruimhartig meegedaan en er was sprake van een open en goede sfeer. De geïnterviewden  “hadden er zin in”. Ook zijn duidelijke voorkeuren voor een coalitie en de vorming van het college op een openhartige en  constructieve wijze aan de orde gekomen. De vertegenwoordigers van de fracties hadden zich goed voorbereid en er zijn,  zonder voorbehoud,  belangrijke richtingen voor de Rijswijkse opgaven van de komende 4 jaar benoemd en in beeld gebracht.

In de gesprekken zijn voor wat betreft input voor de komende coalitievorming door fracties geen breekpunten geformuleerd.  Verder is het  goed te constateren dat,  met een 2/3 nieuwe Raad, de fracties: “ een waardig omgang met elkaar” een cruciale voorwaarde noemen.

De constructieve gesprekken hebben geleid tot het advies in deze verkenningsfase. Een advies dat wordt gesteund door een ruime meerderheid voor een hoofdrichting van de coalitie en voor de mogelijke totstandkoming van een stabiel college. Belangrijk is dat een ieder van mening is dat een  coalitie niet alleen en op zichzelf staand gaat functioneren. Diverse partijen hebben de wens en de bereidheid uitgesproken  om dit breder te trekken en over te gaan tot het maken van programmatische afspraken met partijen buiten de coalitie.

Nu is bepalend dat er verantwoording aan uw raad wordt afgelegd, voordat een onderbouwde - echter, niet uitputtende en allesomvattende - toelichting op de hoofdrichting voor de nieuwe coalitie wordt gegeven.

Van overwegend en doorslaggevend belang daarbij zijn de in de verkenning opgedane opvattingen van de 10 fracties. Uiteraard, zoveel mogelijk gericht op de kern van die opvatting om te komen tot draagvlak voor een coalitie en een stabiel college.

Als verkenner zijn per geïnterviewde partij in hoofdlijnen een aantal  bevindingen, dan wel constateringen mijnerzijds, op de drie vragen genoteerd (de uitgebreidere verslaglegging is per partij reeds toegezonden) . Deze zijn als volgt:

1. Beter voor Rijswijk:

  • heeft zich sterk en stabiel gehandhaafd als de grootste partij in Rijswijk, met 5 zetels;
  • heeft geen enkel breekpunt aangedragen;
  • is gezien het succes in 2 raadstermijnen klaar voor het dragen van verantwoordelijkheid in het college, met name voor het Sociaal Domein, met andere accenten op onder meer werk en inkomen;
  • wil bij nadere coalitiebesprekingen afspraken maken over  onder meer  het Huis voor de Stad, AZC, Beatrixlaan, bouw van woningen in het middensegment, vooral voor jongeren en ouderen;
  • heeft vanwege de uitkomst van - en tijdens -  de verkiezingen een uitgesproken voorkeur voor een evenwichtige coalitie van Beter voor Rijswijk, VVD, CDA en GroenLinks, samen 17 zetels;

2. GroenLinks:

  • heeft een grote overwinning geboekt en gaat van 2 naar 5 raadszetels;
  • is een stabiele collegepartij;
  • wil dat een nieuw college, als kernpunt, zich vanuit vertrouwen meer inzet en richt op verbinding met de Rijswijkse samenleving;
  • streeft naar een bestuurscultuur waarbij mensen meedoen in plaats van uitsluit gesloten worden.
  • kiest als ander kernpunt voor de maatschappelijke verandering van verduurzaming en energietransitie met en in de stad, zo breed en integraal mogelijk, met herkenbare issues van de Ruimtelijke Omgeving, eco-beheer, participatie in de wijken en duurzame overheid;
  • wil bij de coalitiebesprekingen nadere afspraken maken over  onder meer het Sociaal Domein, met name over preventie, participatie en het vangnet;
  • wil een ‘open wijze van besturen’ in en met de Raad, waarbij voorstellen van andere partijen vanuit een open constructieve houding worden behandeld;
  • wil een coalitie en een stabiel college vormen met de 4 partijen van de huidige coalitie, namelijk GroenLinks, D66, Wij, VVD, samen 16 zetels en nadrukkelijker werken aan een breder draagvlak en  samenwerking  in de raad van 16+zetels.

3. D66:

  • heeft zich consistent  gehandhaafd met 4 zetels;
  • wil vanuit huidig solide financieel beleid, waar nog opgaven zijn vanwege sluitende grondexploitaties, een - beperkt - nieuw financieel kader opstellen, met mogelijk accent op verduurzaming;
  • wil bij coalitiebesprekingen afspraken maken over reële plannen vanuit Stadsvisie voor de bereikbaarheid van Beatrixlaan, Plaspoelpolder, winkelcentrum In de Bogaard. Andere onderwerpen zijn nieuwe gasloze woningen, herziening van cultuurbeleid en verdere omslag van de gemeentelijke organisatie naar compliance werk, pro-actief en duurzaam;
  • kiest ervoor om verantwoording te dragen in het college voor Stadsontwikkeling en Economische Zaken, daarmee uitdrukkelijk niet voor het sociaal domein van de jeugdzorg en de WMO
  • wil samen met  3 van de huidige 4 collegepartijen op basis van ‘gedeelde waarden’ een verbindende coalitie vormen met GroenLinks, D66, VVD en de partij Wij. Samen 16, met mogelijk een ruimer draagvlak in de Raad door het CDA erbij te betrekken, in totaal 19 zetels.

4. VVD:

  • heeft ondanks lastige Rijswijkse vraagstukken in de voorbije collegeperiode haar positie versterkt door winst met 1 zetel, naar 4 zetels;
  • kent een langdurige, degelijke en stabiele bestuurstraditie;
  • staat voor goed financieel beleid, waarbij uitgangspunten zijn, lasten stabiel houden en missers opvangen binnen het eigen program;
  • wil bij het vervolg van coalitiebesprekingen onder meer nadere afspraken maken over een  sluitend financieel kader voor Huis van de Stad, Beatrixlaan en evaluatie parkeerbeleid;
  • wil verantwoording dragen voor het Sociaal domein binnen het nieuwe college; 
  • is gehecht aan een zorgvuldig en verantwoordelijke  bestuurscultuur;
  • wil verantwoording dragen door continuering van partijen uit het huidige college. Deze zijn:  GroenLinks , D66, VVD en Wij, en mogelijk het CDA en medewerking verlenen aan een breed draagvlak in de Raad.

 5. Wij:

  • heeft als lokale partij gewonnen. Stelt dat de huidige coalitie wordt gewaardeerd door de kiezers.
  • wil bij een nieuwe coalitie nadere afspraken maken over excellente dienstverlening  en effectieve methodieken ontwikkelen  om burgers mee te  laten beslissen.
  • wil een sterk vangnet voor kwetsbare inwoners regelen en partijen/inwoners faciliteren, investeren in economie (koppelen aan werkgelegenheid en duurzaamheid (regionaal) met inzet op nieuwe economie (circulair & duurzaam) en wil investeren in gezondheid.
  • wil het Huis van de Stad doorzetten, een financieel solide plan voor het regionale vraagstuk Beatrixlaan,  regionale versteviging van Rijswijk en de plek pakken die past in regio (economisch, toeristisch, innovatief, onderwijs, groen, citymarketing, events, stadsbeeld) en investeren in onderwijs.
  • wenst een coalitie van het midden met GroenLinks, VVD, Wij.  aangevuld met partijen die deze partijen binden op basis van inhoud en kijk op de samenleving.

6. CDA:

  • De uitslag van de verkiezingen voor het CDA is vrij duidelijk “de kiezer heeft gesproken“ Er zijn een aantal winnaars: BVR, GroenLinks en de VVD. Voeg daarbij D66 als vierde grotere partij en zij hebben samen 18 zetels; zij hebben een meerderheid en zouden dus in beginsel de coalitie kunnen vormen.
  • Pleit voor verdere doorontwikkeling op het gebied van Zorg, Welzijn en Onderwijs; tegengaan eenzaamheid onder ouderen en langer gezond en fit zelfstandig thuis te laten wonen van ouderen zijn een ontwikkeling en aandachtspunt, inzet en betere facilitering en ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers , doorontwikkeling WMO middels verminderen van regeldruk en verkorten van wachttijden.
  • ziet wat een coalitie betreft graag gunning op de genoemde punten, verwachte  werkwijze van de coalitie door bestuurskracht, daadkracht en het leveren van kwaliteit door de wethouders.
  • ziet qua programma’s  in geen enkel opzicht belemmeringen en is indien nodig bereid om aan te schuiven.
  • sluit geen enkele partij uit “de sfeer en de inhoudelijke agenda is belangrijk”.

7. Gemeente Belangen Rijswijk (GBR):

  • zag door o.a. versplintering van de lokale partijen haar zetelaantal van 5 naar 2 dalen. GBR is voorstander van nauwere samenwerking tussen lokale partijen in de toekomst om verdere versplintering tegen te gaan. De uitslag geeft wel aan dat er brede steun is voor de huidige coalitie.
  • heeft als partij een duidelijke mening over de verstedelijkingsopgave. Deze opgave dient in het komende college centraal te staan. Belangrijke dossiers zijn daarnaast: Beatrixlaan/tunnel, In de Bogaard, onderhoud openbare ruimte en Huis van de Stad.
  • Oude dossiers dienen niet meer opgevoerd te worden. Ook op eerdere besluiten moet niet terug  gekomen worden.
  • ziet programmatisch mogelijkheden voor een coalitie links-centrum  die het beleid van de afgelopen periode voortzet. Een coalitie over rechts zou mogelijk zijn met gedoogconstructies en deeltijdwethouders.

8. PvdA:

  • is teruggegaan van 3 naar 2 zetels en is blij dat een groot zetelverlies is uitgebleven.
  • Belangrijke dossiers zijn: Huisvesting, meer goedkope woningen voor jongeren en ouderen. Uitbreiding armoedebeleid, mede voor kinderen. Werkgelegenheid voor laagopgeleiden en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
  • Een sluitende begroting mag niet ten koste gaan van sociale voorzieningen.
  • De rekening van de energietransitie mag niet worden neergelegd bij de laagste inkomens.
  • Cultuur hoeft zichzelf niet geheel terug te verdienen, de  gemeente moet hieraan blijven bijdragen.
  • Een centrum linkse coalitie heeft de voorkeur van de PvdA. Deze coalitie bestaat uit GroenLinks, WIJ, D66, CDA en PvdA en kan steunen op veel ervaring. Eventueel kan vanuit stabiliteitsoogpunt het CDA en de PvdA worden ingeruild voor de VVD.

9. Rijswijks Belang:

  • heeft als  nieuwe partij 2 zetels behaald ziet zichzelf als een partij die opkomt voor de burgerbelangen met als doel herstel van de volksvertegenwoordigende  rol.
  • staat voor een betere samenwerking en zichtbaarheid tussen gemeentebestuur en burgers. Er  moet oog zijn voor de belangen en problemen van de Rijswijkse inwoners, ondernemers en verenigingen.
  • staat o.a. voor een ouderenloket, andere aanpak handhaving, ‘’opkrikken’’ groenvoorzieningen,  één parkeervergunning voor heel Rijswijk, behoud van Rijswijkse cultureel erfgoed.
  • inzet is een rechtse coalitie VVD, CDA, WIJ, BVR en RB.
  • er zijn in de onderhandelingen geen breekpunten en RB sluit niemand uit.

10. Onafhankelijk Rijswijk (OR):

  • had gehoopt op 2 zetels, maar is door interne wisselingen later gestart  in de campagne,  verjonging heeft plaats gevonden binnen de partij, tevredenheid over de nieuwe aanwas.
  • wil graag dat jongeren meer bij de politiek worden betrokken, meer aandacht voor zorg ouderen,  meer bouwen, maar ook meer goedkope woningen
  • heeft zorgen over de gemeentelijke financiën;  Huis van de Stad: ”wat wordt de maximale grens”
  • Pleit voor goede samenwerking in de raad: “Zet het oud zeer buiten de deur”.
  • heeft als gedachte dat qua mogelijkheden een coalitie gevormd zou kunnen worden op basis van de uitslag van de verkiezingen.  Doel voor de toekomst is een nieuw Rijswijks lokaal blok.

Conclusies en aanbevelingen

In de verkenning van de informatiefase is met alle gekozen fracties open gesproken. Uit de gesprekken is  een richting van een programma voor de nieuwe coalitie en de vorming van een stabiel college perspectiefvol gebleken. Ook worden  volop mogelijkheden gezien om een breder draagvlak in de raad en verbinding in de Rijswijkse samenleving te verwerven.

Deze conclusie is gebaseerd op:

1. Er zijn geen breekpunten geformuleerd om de formatiefase van programmatische onderhandelingen voor de coalitie en de vorming van een stabiel college te starten;

2. de programmatische issues voor verbindend en verduurzaam Rijswijk zijn:

Duurzaamheid

GroenLinks  ziet duurzaamheid in het  breedste zin van het woord: energietransitie, alle gebouwen ‘gasloos’ en energieneutraal is het streven. Ook punten als ecologisch groenbeheer, mobiliteit, omgevingswet +variant en herstructurering zijn belangrijke punten en vallen hieronder, net als de sociale component. Er zal in ieder geval meer geld moeten gaan naar ecologie en duurzaamheid.

Als het gaat om duurzaamheid dan is voor D66 van belang: de grote uitdagingen betreffende de omgevingswet; een op duurzaamheid en leefbaarheid gerichte stadsontwikkeling  en vernieuwing in samenhang met economische ontwikkeling en werkgelegenheid in Rijswijk. Tevens is aandacht voor de vergroening van de ruimtelijke omgeving (leefbaarheid in stedelijke omgeving) en duurzaamheid, bijvoorbeeld het overgaan naar ‘gasloos’.

Voor VVD  is duurzaamheid van belang. Er moet worden ingezet op betaalbare duurzaamheid.

Voor Wij is van belang dat een college investeert in economie en dit koppelt aan werkgelegenheid en duurzaamheid (regionaal), met inzet op nieuwe economie (circulair & duurzaam).

Verbindend

Voor wat betreft verbinding met de burgers delen de hiervoor genoemde fracties de visie dat dit van groot belang is. De VVD wenst vooral duidelijkheid naar buiten toe;  geloofwaardigheid, bestuurskracht en bestuurlijke handhaving zijn voor de VVD cruciaal voor een zorgvuldig stadsbestuur. GroenLinks vindt de vraag belangrijk “hoe vorm je participatie zodat je bestuurlijk dichter bij de burger komt te staan?”. Een open manier van besturen is hierin een uitgangspunt. Voor Wij is het van cruciaal belang dat een gemeente de inwoners mee laat beslissen gedurende de hele bestuursperiode en hiervoor effectieve methodieken ontwikkelt. Een gemeente dient tevens een excellente dienstverlening te waarborgen.  Als het bij D66 gaat om burgerparticipatie is de lijn; doorgaan met vernieuwing en experimenteren; “wat werkt opschalen en wat niet werkt afbouwen”. Aandacht voor die inwoners die niet op eigen kracht hun stem laten horen.

3. Van essentiële betekenis is dat de nieuwe coalitie ruimhartig een breder draagvlak op programmatische onderwerpen wil bereiken, vanuit de opstelling ‘de wil om met andere fracties verbindend te zijn’;

4. Voor de lokale Rijswijkse partijen is veelbelovend dat meerdere lokale fracties hebben aangegeven te willen samenwerken op zoveel mogelijk maatschappelijke vraagstukken, zelfs meer, namelijk om tot voortgaande samenwerking te komen en perspectief te zien om  in de komende jaren de mogelijkheden voor het samengaan te verkennen;

5. Wat opvalt is de wijze waarop met een zekere waardigheid over elkaar - de gekozen fracties - wordt gesproken. Dit kan het democratisch functioneren in de Rijswijkse raad naar de Rijswijkse inwoners, de ondernemers en de maatschappelijke organisaties krachtig bevorderen;

6. Voorts is het zeer opvallend dat de uitslag van deze verkiezingen als een realiteit wordt beschouwd, ja sterker, dat geen fractie de optie - zelfs maar heeft geduid - van een voornamelijk ‘uitsluitend ter rechterzijde’ bestaande minderheidscoalitie;

7. De richting van programmatische onderhandelingen - en daarmee de voorgenomen meerderheidscoalitie - bestaat uit de fracties van GroenLinks, D66, VVD en Wij, die de vorming van een stabiel college kunnen bereiken.

Aanbevelingen

1. Voor het verdere en de volgende fase van programmatische onderhandelingen en de formatie, heeft de fractie van GroenLinks de leiding om de andere partijen D66, VVD en WIJ. uit te nodigen;

2. De uitkomst van de programmatische onderhandelingen van deze nieuwe coalitie in conceptuele zin ‘open’ met de andere fracties te bespreken en te verkennen in hoeverre op onderdelen een meerderheid van 16+ zetels mogelijk is met een groot draagvlak in de samenleving.

3. De vorming van een Rijswijkse college van burgemeester en wethouders is binnen 3 weken mogelijk en kenmerkt zich door de politieke wil om ‘verbindend, duurzaam en stabiel’ te zijn.

Met vriendelijke groet,

Sjaak van der Tak.